Doneer Word Beschermer
Header afbeelding

Oorlog

De gijzeling in Kasteel Loenersloot, april 1945

Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers Nederland binnen. Op 15 mei capituleerde Nederland en begon de Duitse bezetting die in het westen van ons land pas in mei 1945 tot een einde kwam. De bezetter vorderde om verschillende redenen gebouwen. Zo ook kasteel Loenersloot dat vanaf 1943 tot aan het einde van de oorlog was gevorderd door de Duitsers.

Vanaf de landing op de stranden van Normandië in de nacht van 5 op 6 juni 1944 vond de geleidelijke bevrijding van Europa door de geallieerden plaats. De geallieerde opmars was vooral gericht op het verslaan van Duitsland en op het doorstoten naar Berlijn. De bevrijding van Nederland was voor de geallieerden bijzaak. Wel trok een aantal Engelse en Canadese eenheden op naar het noorden van Nederland. Wat er toen van bezet Nederland nog over bleef waren alleen de provincies Noord en Zuid Holland en de provincie Utrecht.

Voor de verdediging van dit resterende deel van West Nederland hadden de Duitsers nog zo'n 150.000 soldaten beschikbaar. In het noorden van de provincie Utrecht vielen de Duitsers terug op de Vesting Holland. Wel vonden ze dat er extra verdedigingswerken moesten worden aangelegd zoals loopgraven en schuttersputjes. Die zouden moeten worden aangelegd door Nederlandse dwangarbeiders. Om er voor te zorgen dat voldoende dwangarbeiders beschikbaar zouden komen werd een aantal min of meer vooraanstaande burgers gegijzeld. Zo ook in de contreien van Loenersloot.

Vanaf 21 april 1945 werden in totaal 23 gijzelaars in kasteel Loenersloot zo’n 10 dagen vastgehouden. Deze gijzelaars waren afkomstig uit Loenersloot en omliggende plaatsen als Abcoude, Breukelen, Loenen aan de Vecht, Nieuwersluis, Vinkeveen, Vreeland en Weesp.

Alle gegijzelden gaan, na hun gevangenneming eerst naar de 'Ortskammandant' in Abcoude. Die vertelt hen dat ze als heren behandeld zullen worden en goed te eten zullen krijgen. Maar dat als niet genoeg gravers komen opdagen ze stuk voor stuk gefusilleerd zullen worden. Het eten blijkt in de praktijk erg karig en contact met de buitenwereld (familie) beperkt. De familie Hoogendoorn die in Loenersloot een boerderij had, slaagde er in om de gegijzelden iedere dag van voedsel te voorzien. Via Hoogendoorn werden ook berichten van en naar familie uitgewisseld. Door de gegijzelden is dit werk zeer gewaardeerd. De familie Hoogendoorn heeft na de oorlog een oorkonde gekregen die door alle gegijzelden ondertekend is.

De gijzeling liep met een sisser af en vlak voor de bevrijding werden de gijzelaars vrij gelaten.

Lijst van 23 gegijzelden:

  • de heer H.L.F. Smeets, onderwijzer/schoolhoofd te Weesp
  • de heer Van Dockum, Weesp
  • ds. R.Joh. de Boer, Weesp
  • de heer R. Hamstra, Weesp
  • dr. ir. H. Donker, directeur van de kruitfabriek te Muiden
  • drs.  P. de Pauw, scheikundige bij de kruitfabriek te Muiden
  • dr. A.F. Holman, huisarts te Muiden
  • A.A. Maljers, opzichter oorl. telegr. verbindingen III district Muiderberg
  • G. de Jong, veehouder te Vinkeveen
  • J.E. van de Pol, schoolhoofd van de katholieke jongensschool te Vinkeveen
  • J. Brouwer, veehouder te Vinkeveen
  • P.C. van Zwieten, Vinkeveen
  • J.A. van Schaik, veehouder
  • J.M.C. van Kempen, notaris
  • de heer J. van Hettinga Tromp, oud-notaris
  • G. Westveen, bakker te Loenen
  • A.H. Doude van Troostwijk, candidaat-notaris te Breukelen
  • Dr. D.M. Hoogland, veearts te Breukelen
  • jhr. mr. H.H. Röell, burgemeester van Breukelen
  • J.C. Wisse, Breukelen. onderwijzer op de Chr. School te Breukelen
  • P. van der Giessen, hoofd van de O.L.S. te Vreeland
  • J. Kordes, hoofd van de Chr. School te Vreeland
  • H.W.J. Nijhuis, directeur van het R.O.G. te  Nieuwersluis

Oorkonde gijzeling Loenersloot

De fusillade van verzetsstrijders in april 1945

Op 23 april 1945 zijn in het park van Kasteel Loenersloot twee jongemannen gefusilleerd: Jacobus de Ronde en Johannes Mijwaart uit Vreeland. Beiden 28 jaar oud. Zij werden gearresteerd toen zij met fiets en een kar vol wapens naar Vreeland gingen. De wapens waren bestemd voor de Binnenlandse Strijdkrachten.

Na hun arrestatie zijn ze door Duitse soldaten meegenomen naar Loenersloot en daar gevangen gehouden in een schuur bij de boerderij van de familie Hoogendoorn (dezelfde familie die ook voor eten voor de gijzelaars zorgde) aan wat tegenwoordig de Slotlaan heet in Loenersloot. De schuur achter de boerderij werd destijds bezet door Duitse soldaten die betrokken waren bij de verdediging van de bruggen over het Merwedekanaal. De arrestanten werden vervolgens naar het kasteel gebracht. Jan en Jannigje van der Geer, destijds de brugwachters van de brug naar de Rijksstraatweg, hebben uit het achterraam van hun huis de executie van de twee verzetsstrijders gezien. Ze moesten hun eigen graf graven en kregen daarna een nekschot.

Door de getuigenis van de familie Van der Geer is de plek waar ze zijn doodgeschoten nauwkeurig bekend. Namelijk op de huidige parkeerplaats op het kasteelterrein.

Enkele dagen na de bevrijding, op 8 mei 1945, zijn de lichamen van Jacobus de Ronde en Johannes Mijwaart weer opgegraven. Ze hebben vervolgens in Vreeland een begrafenis met militaire eer gekregen. Daarna is een gedenkteken in Vreeland geplaatst.

 Herdenking slachtoffers Loenersloot

Marius van Beek en de Tweede Wereldoorlog

Beeldhouwer Marius van Beek (1921 Utrecht - 2003 Nijmegen) was in de Tweede Wereldoorlog betrokken bij gewapend verzet in Nijmegen en Amsterdam. Het Polizei Standgericht veroordeelde hem bij verstek; hij wist uit handen van de bezetter te blijven. Enige tijd zat hij ondergedoken in Utrecht bij beeldhouwer Pieter d'Hont, zijn leermeester.

Na de oorlog begon hij te werken als klassiek beeldhouwer met klei, brons en steen. Het thema verzet keerde regelmatig terug in zijn werk, zoals in het Jan van Hoof/De Vaandeldrager monument uit 1954 in Nijmegen, in het BezinningsmonumenAmsterdam-noord uit 1983 en in het sleutelwerk Het doel van Santiago de Chile, een beeldengroep die ontstond uit verontwaardiging tegen de martelingen van politieke gevangenen in het voetbalstadion van Santiago. 

Kroon op zijn uiteenlopende opdracht- en vrije werk is De Vredesengel uit 2002 in Oosterbeek. De engel als figuur en symbool vormde steeds een inspiratie. Zo ook in Tobias en de Engel in Arnhem. En twee engelen die een jonge man begeleiden op zijn reis naar het hiernamaals in het vroege beeld uit 1946 dat nu in Loenersloot is geplaatst.

Op zijn 80e verjaardag publiceerde Marius zijn oorlogsverhaal. Dit is opnieuw uitgegeven in stripvorm, getekend door zoon Michaël van Beek, getiteld: Herinneringen van beeldhouwer Marius van Beek - Zijn verzet in en na de Tweede Wereldoorlog, uitg. Van Spijk, Venlo 2020.

‘In zijn verkenningen van de mogelijkheden en de betoveringen van de beeldhouwkunst gaat Marius verder. Hij beseft dat het vak tijdloos is, maar dat je er ook je agressie kwijt kunt, dat wil zeggen het onrecht dat onze tijd de wereld aandoet. Dat besef maakt Marius tot een geëngageerde kunstenaar. De drang naar rechtvaardigheid, die hem aan het verzet deed deelnemen, krijgt in het werk van de kunstenaar de kans, gestalte aan te nemen'. (Prof. Hans Jaffé in 1975).

Schenking

Het beeld is geschonken door Irene Cabri en Geert Muller en stond voorheen op de Rooms Katholieke-begraafplaats ‘Buitenveldert’ in Amsterdam.